SINSALAUDIO / Actualidade

PARADA 2. A primeira liña telegráfica submarina de Galicia

21 de Xuño de 2023

(GL)

Durante o século XIX, en plena actividade do lazareto, San Simón era un dos centros epidemiolóxicos máis importantes de España. A relevancia que este complexo adquirira na seguridade sanitaria da Península requiría manter as súas infraestruturas e comunicacións ao corrente das novidades tecnolóxicas.

En 1858 instalouse a primeira oficina de Telégrafos en Vigo, conectando a cidade á rede nacional. Con todo, non sería ata 1863 cando se instalou a primeira liña telegráfica submarina con San Simón. Este avance foi posible grazas ao descubrimento da gutapercha, un tipo de recubrimento illante similar ao caucho que permitía illar o cable de cobre. Sen este recubrimento, o sinal eléctrico do telégrafo perderíase no mar. Aínda que se trataba dunha liña local curta, só cincocentos metros de cable eran submarinos e o resto transcorría por postes, este proxecto realizado pola Dirección Xeral de Telégrafos chamaría a atención dos enxeñeiros británicos e dez anos despois, en 1873, a Eastern Telegraph Company elixiu Vigo como a base de amarre da súa rede transatlántica mundial.  

Ao longo dos anos, o porto de Vigo acumulou ata cinco cables internacionais submarinos principais: unha liña troncal que unía Vigo directamente coa sede central británica en Cordiais (UK); outra con Carcavelos (Portugal); un terceira directa cara ao sur, enlazando coa costa de Lisboa; unha ligazón transfronteiriza máis curto e próximo co norte de Portugal por Caminha; e unha liña estratéxica directa da compañía para asegurar o control británico na entrada do Mar Mediterráneo con Xibraltar. Ao estar conectada ás grandes redes imperiais da Eastern Telegraph Company, calquera mensaxe enviada desde Vigo podía reencaminarse en cuestión de minutos cara a practicamente calquera recuncho do mundo. Desde as estacións portuguesas enlazadas a Vigo, as mensaxes daban o salto cara ás illas Azores e Madeira, cruzando o Atlántico sur ata chegar ao Brasil (Río de Janeiro e Pernambuco). Seguindo o roteiro do Mediterráneo desde Xibraltar, os sinais atravesaban a canle de Suez e o golfo Pérsico ata chegar a Bombai. Desde alí, a rede se ramificaba de forma submarina e terrestre cara a Australia, Nova Zelandia, Singapura e Hong Kong.

Deste xeito, durante case un século, Vigo consolidouse como a cidade mellor comunicada co exterior, actuando como unha aduana de información onde os telegrafistas sabían ao instante o que ocorría nos mercados financeiros, conflitos e eventos coloniais do mundo enteiro. Millóns de cablegramas internacionais debían incluír de xeito obrigatorio a frase “Via-Vigo” no seu encabezado para asegurar o seu correcto itinerario a través dos océanos.

Esta primeira instalación telegráfica conectou a illa e a enseada de San Simón a unha rede de comunicacións que, aos poucos, iría modificando o seu ambiente natural no próximo século: desde o ferrocarril á electricidade; desde as antenas de comunicacións aos actuais sinais electromagnéticos xeradas pola multitude de dispositivos electrónicos presentes na contorna urbana.

Os postes telegráficos e os seus cables suspendidos foron as primeiras antenas ou receptores de audio que conectaron ao ser humano co espazo exterior. A través deles podíanse escoitar –en caso de dispoñer dos micrófonos adecuados– ondas VLF ( baixa frecuencia). Estes sons, xerados pola natureza, como o “asubío” ou “coro” electromagnético producido polas auroras boreais, os raios (coñecidos como ondas sferics) ou o vento solar, descubriron unha paisaxe inédita que, –entre outros– inspiraría ao propio Alexander Graham Bell. Mentres se atopaba investigando a transmisión do son, Bell adiviñou o principio do teléfono ao escoitar o zumbido electromagnético nun cable telegráfico e imaxinou que a voz humana podería comunicarse de forma similar.

Eses primeiros anos de escoita atmosférica, a radio natural revelouse como un excepcional arquivo do universo que estivera oculto durante séculos. Con todo, esta radiografía dunha paisaxe virxe iría diluíndose cos pasos dos anos debido ás interferencias humanas e ao “zumbido de rede” provocado pola corrente alterna das liñas eléctricas próximas ou as interferencias de equipos electrónicos, balizas de navegación, antenas, etc. 

Na actualidade, é moi pouco probable atopar en todo Galicia un resto do ambiente sonoro como aqueles primeiros anos do telégrafo. A tecnoloxía que o fixo posible tamén foi o seu principal adversario e, como no resto do planeta, o século XXI apenas deixou contadas rexións xeográficas illadas desde onde aínda é posible escoitar o planeta inaudible.


(ES)
Durante el siglo XIX, en plena actividad del lazareto, San Simón era uno de los centros epidemiológicos más importantes de España. La relevancia que este complejo había adquirido en la seguridad sanitaria de la Península requería mantener sus infraestructuras y comunicaciones al corriente de las novedades tecnológicas.

En 1858 se instaló la primera oficina de Telégrafos en Vigo, conectando la ciudad a la red nacional. Sin embargo, no sería hasta 1863 cuando se instaló la primera línea telegráfica submarina con San Simón. Este avance fue posible gracias al descubrimiento de la gutapercha, un tipo de recubrimiento aislante similar al caucho que permitía aislar el cable de cobre. Sin este recubrimiento, la señal eléctrica del telégrafo se habría perdido en el mar. Aunque se trataba de una línea local corta, solo quinientos metros de cable eran submarinos y el resto transcurría por postes, este proyecto realizado por la Dirección General de Telégrafos llamaría la atención de los ingenieros británicos y diez años después, en 1873, la Eastern Telegraph Company eligió Vigo como la base de amarre de su red transatlántica mundial.  

A lo largo de los años, el puerto de Vigo acumuló hasta cinco cables internacionales submarinos principales: una línea troncal que unía Vigo directamente con la sede central británica en Cordiales (UK); otra con Carcavelos (Portugal); un tercera directa hacia el sur, enlazando con la costa de Lisboa; un enlace transfronterizo más corto y cercano con el norte de Portugal por Caminha; y una línea estratégica directa de la compañía para asegurar el control británico en la entrada del Mar Mediterráneo con Gibraltar. Al estar conectada a las grandes redes imperiales de la Eastern Telegraph Company, cualquier mensaje enviado desde Vigo podía reencaminarse en cuestión de minutos hacia prácticamente cualquier rincón del mundo. Desde las estaciones portuguesas enlazadas a Vigo, los mensajes daban el salto hacia las islas Azores y Madeira, cruzando el Atlántico sur hasta llegar a Brasil (Río de Janeiro y Pernambuco). Siguiendo la ruta del Mediterráneo desde Gibraltar, las señales atravesaban el canal de Suez y el golfo Pérsico hasta llegar a Bombay. Desde allí, la red se ramificaba de forma submarina y terrestre hacia Australia, Nueva Zelanda, Singapur y Hong Kong.

De este modo, durante casi un siglo, Vigo se consolidó como la ciudad mejor comunicada con el exterior, actuando como una aduana de información donde los telegrafistas sabían al instante lo que ocurría en los mercados financieros, conflictos y eventos coloniales del mundo entero. Millones de cablegramas internacionales debían incluir de manera obligatoria la frase “Via-Vigo” en su encabezado para asegurar su correcto itinerario a través de los océanos.

Esta primera instalación telegráfica conectó la isla y la ensenada de San Simón a una red de comunicaciones que, poco a poco, iría modificando su ambiente natural en el próximo siglo: desde el ferrocarril a la electricidad; desde las antenas de comunicaciones a las actuales señales electromagnéticas generadas por la multitud de dispositivos electrónicos presentes en el entorno urbano.

Los postes telegráficos y sus cables suspendidos fueron las primeras antenas o receptores de audio que conectaron al ser humano con el espacio exterior. A través de ellos se podían escuchar –en caso de disponer de los micrófonos adecuados– ondas VLF ( baja frecuencia). Estos sonidos, generados por la naturaleza, como el “silbido” o “coro” electromagnético producido por las auroras boreales, los rayos (conocidos como ondas sferics) o el viento solar, descubrieron un paisaje inédito que, –entre otros– inspiraría al propio Alexander Graham Bell. Mientras se encontraba investigando la transmisión del sonido, Bell adivinó el principio del teléfono al escuchar el zumbido electromagnético en un cable telegráfico e imaginó que la voz humana podría comunicarse de forma similar.

Esos primeros años de escucha atmosférica, la radio natural se reveló como un excepcional archivo del universo que había estado oculto durante siglos. Sin embargo, esta radiografía de un paisaje virgen iría diluyéndose con los pasos de los años debido a las interferencias humanas y al “zumbido de red” provocado por la corriente alterna de las líneas eléctricas cercanas o las interferencias de equipos electrónicos, balizas de navegación, antenas, etc. 

En la actualidad, es muy poco probable encontrar en todo Galicia un resto del ambiente sonoro como aquellos primeros años del telégrafo. La tecnología que lo hizo posible también ha sido su principal adversario y, como en el resto del planeta, el siglo XXI apenas ha dejado contadas regiones geográficas aisladas desde donde aún es posible escuchar el planeta inaudible.